دونظریه مهم واساسی که واکنشهای شیمیایی رادر سطح مولکولی )میکروسکوپی) بررسی میکند عبارتند از:
1)نظریه برخورد
2) نظریه حالت گذار
اساس هر دو نظریه برخورد بین ذره های واکنش دهنده هاست اما میان آنها تفاوتهای بنیادی وجود دارد.

?
نکته مهم1
نظریه برخورد
مطابق با این نظریه، برای انجام یک واکنش باید بین ذره های واکنش دهنده برخورد موثر صورت گیرد.
برخورد موثر برخوردی است که دارای دو ویژگی مهم زیر باشد:

1)جهت مناسب برخورد
2) دارا بودنانرژی کافی ذرهها هنگام برخورد
تعداد برخوردها
افزایش غلظت باعث افزایش تعداد برخورد ها و در نتیجه افزایش سرعت واکنش میشود. طبق نظریه برخورد سرعت واکنش به تعداد برخوردهای بین ذره های واکنش دهنده در واحد حجم و زمانبستگی دارد.
انرژی ذره ها هنگام برخورد
در میان برخوردهای متعدد میان ذره ها فقط تعداد محدودی منجر به انجام واکنش می شوند. زیرا همگی آنها دارای انرژی کافی نیستند.در واقع انرژی ذره هاهنگام برخورد باید به حدی باشد که بتواند پیوندهای موجود میان مواد واکنش دهنده را سست کند. این انرژی را "انرژی فعالسازی" گویند.
جهت گیری مناسب مولکولهای برخورد کننده
برایاینکه برخورد بین ذره های واکنش دهنده بهانجام واکنش و تولید فرآورده بیانجامد باید این ذره ها درجهت مناسبی به یکدیگر نزدیک شده و برخورد کنند. شکل زیر برخوردهای با جهت گیری مناسب و نامناسب را در واکنش مقابل نشان میدهد.

همیشه برخورد مناسب از نظر جهت گیری با توجه به فرآورده های واکنشتعیین می گردد.

?
نکته مهم2
چگونگی انجام یک واکنش
برای انجام دادن یک واکنش شیمیائی باید بین مواد واکنش دهنده برخوردهای موثر و کارا صورت گیرد. درواقع ذره های واکنش دهنده دارای حرکات نامنظم دائمی هستند که این حرکات باعث برخوردهائی میشود. اگر این برخورد ها جهت و راستای مناسب داشته و همچنین انرژی و شدت لازم را داشته باشد واکنش انجام می گیرد.
انرژی فعالسازی
همانطور که گفته شد برای اینکه یرخورد بین ذره ها مؤثر باشد باید علاوه بر داشتن جهت و راستای مناسب انرژی کافی نیز داشته باشد. در واقع این انرژی جهت سست کردن پیوندهای موجود در مواد واکنش دهنده برای تبدیل شدن به فرآورده ها بکار می رود. از این انرژی بعنوان ((انرژی فعالسازی Ea))نام برده می شود. در واقع انرژی فعالسازی مانند یک سد است که مانع انجام واکنش شده و باعث کندی انجام آن میشود.
انرژی فعالسازی کمترین مقدار انرژی لازم برای شروع یک واکنش میباشد.
انرژی فعالسازی همواره نسبت به انرژی پیوند مواد واکنش دهنده مقدار کمتری است زیرا تنها برای سست کردن پیوند بکار میرود.
?
نکته مهم3
هرچه انرژی فعالسازی (Ea) یک واکنش «بیشتر / کمتر» باشد سرعت آن واکنش «کمتر / بیشتر» است.
نظریه حالت گذار
در نظریه برخورد امکان بررسی واکنش ساده در فاز گازی میسر است و برای توجیه واکنشهای در حالت محلول نمیتوان از آن استفاده کرد زیرا در حالت محلول فاصله بین ذره های واکنش دهنده کم است و نمیتوان مانند فاز گازی ذره ها را جدا از یکدیگر و مستقل در نظر گرفت. از ظرف دیگر با استفاده از این نظریه نمیتوان انرژی فعالسازی واکنش را محاسبه کرد. به همین جهت نظریه "حالت گذار" مطرح شد. طبق این نظریه در فاصله تبدیل مواد واکنش دهنده به فرآورده ها، ترکیباتی حد وسط و ناپایدار تشکیل میشوند که "حالت گذار یا پیچیده فعال" نامیده میشوند.
دو اشکال مهم نظریه برخورد عبارتند از:
1) در نظریه برخورد ذره های واکنش دهنده بصورت کره هایی سخت در نظر گرفته میشوند. در صورتیکه میدانیم ذره های واکنش دهنده بر یکدیگر اثر میگذارند.
2) در نظریه برخورد فقط حرکت های انتقالی ذره های واکنش دهنده در نظر گرفته میشوند، در صورتیکه حرکت های چرخشی و ارتعاشی ذره های واکنش دهنده نیز در نحوه انجام واکنش نقش دارند.